01.

02.

शब्दहरुको भण्डार मेरो मुक्तक हरायो
सधै दिल भित्र सवार मेरो मुक्तक हरायो
अनेक बहानामा मन भित्र खेलीरहन्थ्यो
भयो जिवन नै बेकार मेरो मुक्तक हरायो ।।                                                                                                                                                       Chandra Bhatta 'Raja'
03.

जिवन अक्सर कहिल्यै खास रहेन
समय पनी खै सधै एकनास रहेन
सम्बन्धहरु छान्न नजानेरै होला
फीरन्ते बनायो बस्ने बास रहेन ।


04.

खुशी को त कुनैपनि पल भईदिएन
जिवन नि कहिल्यै सफल भईदिएन
थुप्रै संका र उपशंकाका हिसावहरु
जती कोशिस गरेनी हल भईदिएन ।


05.

दिन नै अँध्यारो घर सम्झँदा
जन्मभूमी प्यारो घर सम्झँदा
अर्काको काम दिन को मजुरी
सधै अफ्ठ्यारो घर सम्झँदा ।।


06.

सोचे जस्तो सबैको मन हुने भए
अलग मुटुको एक धडकन हुने भए
किन दुःखी हुनेथे र कहीं कोही
चाहे जस्तो कसीलो बन्धन हुने भए ।


07.

आफू बस्ने नि मेरो घर रहेन
मैले बस्ने चौतारीको बर रहेन
आश कोही कसैको नभएरै होला
अव त बाँकी कुनै रहर रहेन ।


08.

न माग ति सुनका चुरा मसंग
जिवन कथा छन अधुरा मसंग
झन दुख्छ छट्पटिन्छ हीया
नसोध अव उनका कुरा मसंग ।


09.

कती दुखाउछौ मन दुखाएर हुदैन
दुखहरु सधै तिमीलेँ लुकाएर हुदैन
कोही छैन झर्ने यो आँशु पुछ्ने नि
बेकारमा अव आँशु बगाएर हुदैन ।


10.

भएको छ उनकोे मालामाल भएको छ
मलाई भने ठीक उल्टोे चाल भएको छ
उता अहीले ठुलो महलमा छिन उनि,
यहाँ मेरो चाँही हाल वेहाल भएको छ ।


11.

मेरो जस्तै अक्सर उसको पनि मन भैदीए
आफ्नाहरुको म प्रतीको आफ्नोपन भैदिए
सधै भत्कीएरै यहाँ हिड्ने नै थिएन म पनि
मैले सोचे जस्तै सधै मेरो जिवन भैदिए ।


12.

कस्तो हुन्थ्यो मान्छे धडकन नभए
अँझ उ संग मायालु मन नभए
चाँदनी बिनाको चन्द्र अधुरो रहनेछ
दुबैको अव एउटै बन्धन नभए ।


13.

रुप अनेक तिम्रो एकातीर सान गजवको
हरेक ठाँउमा पाउने सम्मान गजवको
कुन नाताले सम्मान गरु म तिमीलाई
छुट्याउनै नसक्ने तिम्रो सन्तान गजवको ।


14.

जित भएन मेरो सधै हार भइरहन्छ ।
कहिल्यै हैन लगातार भइरहन्छ
तिमी संगको यो अन्यौल्ता किन खै
अन्त्य भएन यो बारबार भइरहन्छ ।


15.

हेर तिम्रोे मेरो सुन्दर घर बनाउनु पर्छ
हामी दुईको अव एउटै थर बनाउनु पर्छ
महलहरु गाँउलाई अचेल हेला अर्छन अरे
गाँउलाई पनि सुन्दर सहर वनाउनु पर्छ ।


16.

तन दिनेछु अनि मन दिनेछु
जे जे माग्छौ हरदम दिनेछु
मलाई सधै साथ देउ मात्र
ढुक्क हौ सारा जिवन दिनेछु ।


17.

यसै गरी बिताईदिन्छु दुई दिनको जिन्दगी
आनन्द निदाईदिन्छु दुई दिनको जिन्दगी
लुकी लुकी यतै कतै रोईदिउला सुस्तरी
हाँसो म लुटाईदिन्छु दुई दिनको जिन्दगी ।


18.

मनको कुरा मनमै लुकार होला
अनि एकान्तमै आँशु बगाएर होला
अव त नजीक नै हुन चाहान्नौ रे
सायद मैले तिम्रो मन दुखाएर होला ।


19.

मलाई मेरो दिल दिलाएर जाउ
फाटी सक्यो मन सीलाएर जाउ
घरी घरी यादहरु आई दिन्छन आउ
सक्तिन बाँच्न बिष पिलाएर जाउ ।


20.

कतै तिमीबाट म पार भए भने ।
नजिक भएर नि बेकार भए भने ।
के गरेर दिन बिताउलीउ र खै,
तिमी माथी नै उल्टो भार भए भने ।


21.

मैले बस्ने चौतारिको बर ढल्यो क्यारे
दरीलो दुई मुटुको घर ढल्यो क्यारे
अचेल त तिनै गाँउघरका कुरा गर्छीन
आलिशान महलहरुको शहर ढल्यो क्यारे ।


22.

उसकोे ठुलो सपना साकार भएको छ ।
मेरो जिवनको कुरुप आकार भएको छ ।
जलेको नै मन लिई एक्लै बाँच्नु पर्दा,
माया त मेरो लाई हाहाकार भएको छ ।


23.

तिमी भन्दा पहिला मैले, मरे भने ।
फुल्नै नपाई यतै कतै, झरे भने ।।
अर्कै संसार बनाउछु भन्छौ रे मैले,
यो धर्ती बाट अन्त कतै, सरे भने ।।।


24.

जिन्दगीमा कोही, खास नहुँदा ।
बस्ने कही आफ्नो, बास नहुँदा ।।
बाँच्नै मुस्कील भईरहेकोछ यहाँ,
अझै उसको याद, विनास नहुँदा ।।।


25.

जाने हरु सब गए, छोडेरै गए ।
सम्बन्ध पनि आफैै, तोडेरै गए ।।
आए पनि कती सम्वन्धहरु त,
अरु संग नै साथ, जोडेरै गए ।।।


26.

उसलाई पाउने अव कुनै, आश रहेन ।
एक्लै जिउन सक्ने नि, साहास रहेन ।।
उसकै लागी चल्ने यो धडकन पनि,
अव यस्तो लाग्छ कुनै,  खास रहेन ।।।


27.

मायाको छुट्टै एउटा आकार बनाउने छु ।
तिम्रो लागी अलगै उपहार बनाउने छु ।
देख्ने हरु सबै याँहा चकीत पर्ने गरी,
तिम्रो लागि अलग्गै संसार बनाउने छु ।।।


28.

बिल्कुलै नयाँ संसार बनाएर ।
उ गई मलाई वार न पार बनाएर ।
अहीले उ ठुलो महलमा बस्छे,
आफ्नो जित मेरो हार बनाएर ।


29.

सम्झीनु नि मुस्कील भएको छ,
मर्नु न बाँच्नु बारबार बनाएर ।
के गर्यौ तिमीले हे जगत पिता,
ज्यानै लिने कस्तोे प्यार बनाएर ।


30.

जुनेली मलाई त्यो रातमा नखोज्नु ।
मेरो माया अर्काको साथमा नखोज्नु ।।
जिउदै जलाएर खरानी बनाएपछी,
केही छैन बाँकी मसानघाटमा नखोज्नु ।।।


31.

उसकोे ठुलो सपना साकार भएको छ ।
मेरो जिवनको कुरुप आकार भएको छ ।
जलेको नै मन लिई एक्लै बाँच्नु पर्दा,
माया त मेरो लाई हाहाकार भएको छ ।


32.

आफ्नो दिलमा उसले मलाई बास गराएपछि ।
फेरी दरीलो सधै साथ दिने आश गराएपछि ।।
टुक्री सकेको मनलाई नि बटुल्ने प्रयास गरे,
परेवा जोडी हाम्रो भनी बिश्वास गराएपछि ।।।


33.

जिन्दगीमा कोही, खास नहुँदा ।
बस्ने कही आफ्नो, बास नहुँदा ।।
बाँच्नै मुस्कील भईरहेकोछ यहाँ,
अझै उसको याद, विनास नहुँदा ।।।


34.

जाने हरु सब गए, छोडेरै गए ।
सम्बन्ध पनि आफैै, तोडेरै गए ।।
आए पनि कती सम्वन्धहरु त,
अरु संग नै साथ, जोडेरै गए ।।।


35.

उसलाई पाउने अव कुनै, आश रहेन ।
एक्लै जिउन सक्ने नि, साहास रहेन ।।
उसकै लागी चल्ने यो धडकन पनि,
अव यस्तो लाग्छ कुनै,  खास रहेन ।।।


36.

सक्छौ भने त आउ मेरो, आश बनेर ।
कठीनाईमा मैले जित्ने, शाहास बनेर ।।
कोही छैन मेरो त यो बिरानो सहरमा,
आउ न प्रीय तिमी छीट्टै, खास बनेर ।।।


37.

याद आयो कुनैबेला म, रोएको दिन ।
नरोउ भनि उनले मलाई, छोएको दिन ।।
खुब दुखः लाग्छ अझै पनि सम्झदा,
फर्किन्छु छिटै भनी उनि, गएको दिन ।।।



38.

अब त एक्लै, जिउनु परेको छ ।
मन नि एक्लै, सिउनु परेको छ ।।
यसो नगरु उसो नगरु भन्छु तर,
नसकि मदीरा, पिउनु परेको छ ।।।


39.

कतीपय याद हरु आफै, जुटेपछि ।
आफ्नै मन अन्त कतै, छुटेपछि ।।
कोही छैन जस्तो लाग्छ आफ्नो ,
आफ्नाले नै आज कर्म, लुटेपछि ।।।



40.

पाउने पनि छन, गुमाउने पनि छन ।
सुहाउने अनि, नसुहाउने पनि छन ।।
यात्रा हो उ त छुट्टीन्छ नै दोबाटोमा,
त्यहीे अस्ताउने, उदाउने पनि छन ।।।।



41.

जित मात्र होईन कहिले, हार हुन सक्छ ।
अक्सरै नभई यस्तो, बारम्बार हुन सक्छ ।।
मेरो जिवन मेरो माया नभन उसलाई,
बिग्रे तिमै्र घाँटी रेट्ने, तरवार हुन सक्छ ।।।



42.

उ त आजभोली, प्यारले हारेको छ ।
उल्फत उसको, अहंकारले हारेको छ ।।
गर्छु भन्थ्यो के के न अव म याँहा,
उल्टै उ एक्लो, संसारले हारेको छ ।।।



43.

मैले भनेका शब्दहरुमा, रिस पालेपछि ।
भने जस्तो नहुँदा कही, ईस फालेपछि ।।
कती दिन चल्ला र यो जिवन तिमीले,
मैले खाने अमृतमा नै, बिष हालेपछि ।।।


44.

मैले वस्ने सीतल, छाया तिमीभए ।
अक्सर मैले गर्ने, माया तिमीभए ।।
जस्तो सुकै बाधा नि पन्छ्याउथे ,
सधै मेरो, दाँया बाँया तिमीभए ।।।



45.

भन मात्रै तिम्रा लागी तारा नी दिन्छु ।
जे जे माग्छौ सारा सारा नी दिन्छु ।।
आफ्नाहरु तिमी बाट टाढा भएपनी,
उनीहरुको भन्दा दरीलो साहारा नि दिन्छु ।।।



46.

तिमी नभएनि जसो तसो, चलेकै छ ।
बाहिरी हाँसे नि भित्री मन, जलेकै छ ।।
अरु हरु संग नजिक हुन नसकेनि मैले,
तिम्रो लागी भने यो दिल, गलेकै छ ।।।



47.

सधै जसो उसै गरी, आउछौ तिमी ।
फेरी सम्झाई धेरैै, सताउछौ तिमी ।।
सम्झीरहने बानी कसैगरी छोडु भन्छु,
किन यादहरु यता, पठाउछौ तिमी ।।।



48.

आएको थिए म, उनलाई भनेर ।
लाए थिए माया, उनलाई भनेर ।।
सारा देवि देवता नै साँछी राखी,
खाएथे नि कशम, उनलाई भनेर ।।।



49.

मैले वस्ने, सहरमा उनी छिन ।
मेरा हर, रहरमा यनी छिन ।।
ढुंगा र माटो जस्तो हाम्रो माया,
मेरा सब, वहरमा उनि छिन ।।।



50.

भन मात्र तिमी, टाढा नी बनाईदीन्छु ।
खोसीएको माया, गाढा नी बनाईदीन्छु ।।
एक्लो जिवन बिताउने नसीबै छ भने त ,
फूल जस्तो जिवन, काँडा नी बनाईदीन्छु ।।।



51.

मन भरी उसकै ठुलो, पिरले बिगारेको छ ।
उसकै लागी सधै झुक्ने, शिरले बिगारेको छ ।।
जिन्दगीले नि कस्तो खेल खेल्यो मसंग अक्सर,
आफ्नै यस्तो उल्टो, तकदीरले बिगारेको छ ।।।



52.

सोचे जस्तो हुन्न जिवन टाढा भएपछि ।
साथ दिन्छु भन्नेले नै छोडि गएपछि ।।
तिम्रो यादमा टोलाएर बसेको छु यहाँ हेर,
कति आसु झर्ला तिमीलाई अरुले लएपछि।



53.

दिन गन्दै ढलेको जिन्दगी यो ।
यसो भन्दै चलेको जिन्दगी यो ।।
खै कसलाई पो गुनासो गरुँ,
पिरै पिरले गलेको जिन्दगी यो ।।।



54.

बाँधेको मेरो मन, फूकायौ किन ।
अहीले आएर मन, दुखायौ किन ।
सपनाकोे घर सजाए थे मैले नी ,
उल्टै मेरै शिर, झूकायौ किन ।।।



55.

फाटेको एक्लो यो मन सिउछु जसो तसो ।
बिषनै छ अमृत सरी पिउछु जसो तसो ।।
माया थियो आशा थियो सव सपना भएछ,
छोडिहालेउ अव एक्लै जिउछु जसो तसो ।।।



56.

टाढा त कहीलै कतै हुनै, दिन्न तिमीलाई ।
मलाई सजीलै त भुल्नै, दिन्न तिमीलाई ।।
मन संग त नजिक छु, उसो टाढा भएपनि,
अर्कोे दिलमा सहजै फूल्नै, दिन्न तिमीलाई ।।।



57.

आफ्नै सँग छुट्न कहाँ सक्छु र।
आफ्नै छाती चुट्न कहाँ सक्छु र ।।
उस्ले जस्तै मैले नि गर्नु पर्छ रे,
सिसा जस्तै फुट्न कहाँ सक्छु र ।।।



58.

तिम्रो तस्बिर हर सहरमा देख्छु म ।
तिमिलाई अक्सर हर रहरमा देख्छु म ।।
एकान्तमै टोलाएर बसेपनि याँहा सधै,
तिम्रो मुहार हर प्रहरमा देख्छु म ।।।



59.

उद्धारकर्ता मायाको नजिक, मन भएपछि ।
घटायो माया उसले नजीकै, धन भएपछि ।।
पिडित हुनुको एउटै कारण थियो मेरो उता,
पिडाको मूल जड नै, आफ्नोपन भएपछि ।।।



60.

यहाँ एक्लै कैयौँ, रुने पनि छन कोही ।
हजारौमा एक्लो, हुने पनि छन कोही ।।
दिउसै देख्न त देख्छन थुप्रै ले सपना,
अनायासै मन छुने पनि छन कोही ।।।



61.

उसका लागी मनको सुन्दर, दरवार भएपछि ।
साथ दिन्छु भन्थी उ त्यस्तै, घरवार भएपछि ।।
भन्न सम्म भनि उसले श्रोता झै म सुनीरहे ,
दुख्छ मुटु अनायासै प्रहार, बारम्वार भएपछि ।।।



62.

एक्लो उसले मलाई यसै अक्सर, छोडेपछि होला ।
साथ छुट्यो आज बाटो उसले, मोडेपछि होला ।।
म पराई थे कोही आफ्नो भयो उसको सायद,
कही उसले निकै बलीयो साथ, जोडेपछि होला ।



63.

उसको र मेरो साथ एका देशको, कहाँनी भएर हो ।
पछारीए म उसको कोही नयाँ, जिन्दगानी भएर हो ।।
उ गएपछि आफु बिल्कुलै एक्लो महसुस गरीरहेछु ,
अझ पनी उसैलाई सम्झीने मेरो, बानी भएर हो ।।।



64.

न मेरो न त, उसको जित भयो ।
म संगै आज उ, अपरीचित भयो ।।
उसको र मेरो, कस्तो सम्वन्ध यो,
एक्कासी आज, कपोकल्पीत भयो ।।।



65.

आउदैछ उ कहीवाट, अलपत्र भएर ।
सपना सारा उसका, एत्रतत्र भएर ।
राम्रै थियो उ, एकाएक बर्बाद भएछ,
माया,प्रेम यता उता, सर्वत्र भएर ।।



66.

उ संगको सहयात्रा, भएरै हो म यस्तो ।
आफ्नै जिद्दीमा ऊ, गएरै हो म यस्तो ।।
न उसलाई चिने सायद, न उसले मलाई,
उसलाई छोडि एक्लो, रहेरै हो म यस्तो ।।



67.

एक्लै जिउन मील्ने एउटा, परिवेश हुँदो हो त ।
संगसंगै उसको साथ पनि, विशेष हुँदो हो त ।।
कमी महसुस केहीको हुदैनथ्यो फेरी त्याहाँ,
जिवन हाँक्न सक्ने एउटा, उपदेश हुँदो हो त ।।।



68.

जिवनको प्रसंगमा एउटा,दवाव हुनुपर्छ ।
सबको विचारमा आ-आफ्नै,रवाफ हुनुपर्छ ।।
तव मात्र भन्न सक्छु,उत्तर पाए त्याँहा,
जिन्दगीको नै चित्तबुझ्दो,जवाफ हुनु पर्छ ।।।



69.

बेहोस हुने सबैको,चाहाना हुदैन ।
भैहाले साहित्यको कुनै,वाहाना हुदैन ।।
साहीत्यले सबको मन,पगाल्छ तर,
त्यो पनि सबैको याँहा,दिवाना हुदैन ।।।



70.

माया गर्न जसले ,सिकाउने गर्छन ।
विस्तार विस्तार मन, भिकाउने गर्छन ।।
कसरी भुलाउन सकिन्छ र जसले ,
अली अली भएनी माया, देखाउने गर्छन ।।।



71.

सके जति घात, दिन्छ पिरतीले ।
एक्लो देखी लात, दिन्छ पिरतीले ।।
लात र घातको खेतीन हो यसको,
तर कहीले साथ, दिन्छ पिरतीले ।।।



72.

समाज वनायो मान्छेले नै, सहर वनायो ।
विकाश संगै संगै एउटा त्यस्तो, रहर वनायो ।।
एक अर्काको मीत्रता यती सम्म भुले कि,
मान्छे ले नै मान्छे मार्ने, जहर वनायो ।।।



73.

छुट्टीनु त छ नै एकदीन ,भेटीएपछि ।
जिउने एक्लो साहारा नै ,लुटीएपछि ।।
जिवन त चलाउँला यसै ,जसोतसो तर ,
खुसी त कहाँ हुला, मवाट ,छुटीएपछि ।।।



74.

मुटु त भित्र भित्रै आफै जल्छ नै, राप दिएपछि ,
बाँच्नु त कसरी सक्छौ, तिमीलाई धराप दिएपछि ।।
उसले के चाह्यो, तिमीले के दिएथ्यौ उसलाई ,
जानु त थियो नै तिमीले उसलाई, दवाव दिएपछि ।।।



75.

फूल मात्र नभई कतै, काँडा हुन सक्छ उ,
तिमी मा नै समर्पीत, टाढा हुनसक्छ उ ।
कत्ति विश्वास गर्छौ, उसलाई र आफूलाई,
सोचेनौ कहीले एक्लो,डाँडा हुन सक्छ उ ।।।


76.

जिउछु भन्छु तर अव, जीउने आधार छैन ।
विस प्याला नि एक्लै, पिउने आधार छैन ।।
एक्लो सहर एक्लो पन, एक्लो भएछु म ,
फाटेको मन नि अव, सिउने आधार छैन ।।।



77.

जिवन जिउने एउटा आधार भएपछी
सम्वन्ध पनि अर्को विस्तार भएपछी
कस्तो सहजता हुन्थ्यो त्यो यात्रामा ,
खुशीको अर्को एउटा वहार भएपछी ।।।



78.

जिन्दगीले नि आज अन्तै बाटोे मोडेको छ ।
बाचा त कहाँ यसले त, नातानै तोडेको छ ।,
उपहार दियो होला चोट, मात्र यसले सायद,
यात्राको शुभारम्भमै ल्याइ, एक्लो छोडेको छ ।।।



79.

उज्यालो दिने पुर्णिमाको जुनमापो छौ कि त ।
संगीतको त्यो मिठो धुनमापो छौ कि त ।।
कता खोजु एक्लै यो विरानो सहरमा अव ,
कतै अमुल्य त्यो सूनमापो छौ कि त ।।।



80.

जिन्दगीमा कहीले काँही , हाँस्न जान्नुपर्छ ।
दुखः पिडा संगाली आफू , बाँच्न जान्नुपर्छ ।।
ठग्छ,सताउछ कसैले , जिन्दगीको सफरमा ,
याद न हुन यी ,जसो तसो साँच्न जान्न्ुपर्छ ।।।



81.

कति दिन चल्ने हो बाससँगको लडाइँँ
अँझै पनि जारी छ गाँससँगको लडाइँँ
राजनीतिका जलप धारी चोकैभरि छन
छोड अब गर्नलाई लाससँगको लडाइँँ



82.

कसरी आयोे याद आज छोडेर जानेलाई ।
छोड साथ भन्दै नाता तोडेर जानेलाई ।।
किन याद पठाउनु पर्यो फेरी यसरी ।
सीसा जस्तै मित्रतानै फोडेर जानेलाई ।।।



83.

जिन्दगीमा सपना देख्न, छोडे रानी आज ।
मनका सबै नाताहरुलाईनै, तोडे रानी आज ।।
एउटै यात्रा थियो मेरो जसमा रमाएकै थिए,
त्यो पनि सकियो अनि, एक्लै रोए रानी आज ।।।



84.

लीएको थे याद, बाँच्नको लागी ।
दिएको थे माया, साँच्नको लागी ।।
चाहे मरे थे, या त चाहे जिउदो,
गएको थे पीडा, भाँच्नको लागी ।।।



85.

दिन भन्दा पनि, रातको चिन्ता ।
रात रित्तो भयो, साथको चिन्ता ।।
एक्लो थिए, मन त सम्हाले बल्ल,
फेरी बहुलाउने, मातको चिन्ता ।।।



86.

अरुको भन्दा आफ्नै रीत आफ्नो लाग्छ
हार भित्रको कहिले जित आफ्नो लाग्छ
सम्बन्ध भित्रको स्वाद चाखेर भन्नु पर्दा,
परिचीत भन्दा अपरिचीत आफ्नो लाग्छ ।



87.

उज्यालो दिने तिमी जुन बने पुग्छ
साहारा बिहीन लाई गुन बने पुग्छ
महलको हिरा कहील्यै नबन्नु बरु
झुपडीमा गरीबलाई नुन बने पुग्छ ।



88.

आउछन फेरी कतै जान्छन उनीहरु
बाचा अनि कसम खान्छन उनीहरु
कोलाहमा रही मौन बस्न खोजेपनि
आखीर मुटु झीकी लान्छन उनीहरु ।


89.

शीकार गर्ने मेरो तिर विकेन
सधै घोचीरहने यो पिर बिकेन
मलाई वार पार बनाईरह्यो सधै,
खोटोको खोटै यो तकदीर बिकेन ।



90.

आउछन फेरी कसम खान्छन उनीहरु
केही दिन्छन अनी केही लान्छन उनीहरु
लानेबेला त यादहरु पनि संगै लैजान हुने,
तर त्यो यतै छोडेर जान्छन उनीहरु ।



91.

जाँदैछौ जाउ कहिल्यै बाटो नभुल्नु
आफु जन्मेको हुर्केको माटो नभुल्नु
श्राप लाग्ला है फेरी आमा वुवाको
बल्झीरहने घाउको खाटो नभुल्नु ।



92.

साँच्चै जिउन लाई त माया हुनुपर्छ
सहयोगी हातहरु दाँया बाँया हुनुपर्छ
थाकेपनि जीवनमा सुस्केरा हाल्नलाई
बर–पिपलको सीतल छाँया हुनुपर्छ  ।



93.

कती बखान गर्नु त्यो सधै जुनको बारेमा
बहुमुल्य हिरा मोती अनि सुनको बारेमा
साईनो कती जोड्नु अझै यो कलम संग
गाउछु आज एउटा गित उनको बारेमा ।



94.

त्यो बिछोड पछिको चोट देखाएर गई
माया मागे मैले उ नोट देखाएर गई
चन्द्रमा छुने सपना भएर होला मेरो
प्रेमी थिए म उल्टै खोट देखाएर गई ।



95.

बनाउछु म उ सधै भत्काउन खोज्छ
बारबार मलाई मात्रैै सताउन खोज्छ
मेरो जीवन हो म जे सुकै गरु भन्छु
खै किन मै माथी सासन चलाउन खोज्छ ।



96.

आफू हिड्ने बाटो आफै बनाउन खोज्छु
उ भत्काउछ फेरी पनि समाउन खोज्छु
मेरो सम्पत्तीलाई कहिले आफ्नो सम्झेन
उडार्ई दिन्छ उ म अझै कमाउन खोज्छु ।


97.

प्रेमले आज मलाई पापी बनाएको छ
भागीलाई उसले अभागी बनाएको छ
सुखी भई जिवन बिताउन खोजेको थे
साथै छड्यो उसले पारी बनाएको छ ।


98.

म नमात्तीने कुनै त्यस्तो रात रहेन
मलाई दिन सुहाउने सौगात रहेन
समाजले पहीलैै पागल करार गरेको छ
परीचय खोल्न मसंग कागजात रहेन ।


99.

साथी हैन बरु दासी बन भन्छ
खै किन हो एक्कासी बन भन्छ
दुनीयाका सब थोक छोड अव
बन मात्र तँ बिलासी बन भन्छ ।


100.

छैन खुसी मनमा आँशुको बर्षात छ
के भयो जिवनमा आँशुको बर्षात छ
सधै उग्र रुप खटाई रहन्छीन उनी
सन्चो छैन बन्धनमा आँशुको बर्षात छ ।


101.

म एक खोज्छु अर्को भईदीन्छ ।
पिडक आफ्नै घर्को भईदिन्छ ।
सम्बन्ध पनी कस्तो नमीलेको,
नुन थुप्रो भएझै चर्को भईदीन्छ ।


102.

थियो एउटा जिन्दगी नि पार लागेको छ
एक चोटी हैन चोट बार बार लागेको छ
कुनै दिनको फूल जस्तै हलुङ्गो जिवनपनि,
कसै गरे नि आजभोली त भार लागेको छ ।


103.

भत्रै बाट मनैदेखी जलन भैदीन्छ
मल्हम लगाउछु अझ झन भैदीन्छ
तिम्रा बोल्ने शब्दहरु सम्झीरहँदा
जिउदै मरे जस्तो जिवन भैदीन्छ ।।



104.

साथी बनाओस मलाई घाती नबनाओस
एउटै छानामुनी अन्तरजाती नबनाओस
जिवनभरी तिमीसंगै रमाउने आशामा छु
तिम्रो मायाले कहील्यै अपराधी नबनाओस ।



105.

आमा तिम्रो साह्रै यादले झस्काउछ घरीघरी
अनि न्यानो तिम्रो काखले झस्काउछ घरीघरी
तिम्रो अभावमा प्रबासमा छोरो एक्लो भएछ,
तिमीले खुवाएको भातले झस्काउछ घरीघरी ।



106.

कोही कसैलाई खास छैन भन्छ उ
समय पनि एकनास छैन भन्छ उ
मान्छे एक र रुप अनेक भए देखी
छैन अव त बिश्वास छैन भन्छ उ ।



107.

कोहि आफ्नो अशल मीत्र नभएर
भरोसावान मान्छे मन भित्र नभएर
जती छन सबै दुःखीत छन अचेल
सबैको एउटै दिल चरीत्र नभएर ।


108.

साँचो माया नभएर पो गुनासो छ
कसैलाई दया नभएर पो गुनासो छ
जती आउँछन दिल तोडेरै जान्छन
साथ दाँया बाँया नभएर पो गुनासो छ ।


109.

जिवन एक मान्छेको रुप अनेक
स्वभाव झनै कस्तो खुव अनेक
जिन्दगीका अनेक दस्ताबेजहरुमा
मुख एउटै तर यहाँ भुख अनेक ।

110.

सम्बन्धले सम्बन्धलाई दूर बनाएपछी
सपनाहरुनी सबै चक्नाचूर बनाएपछी
आगो लगाईहाले त के बच्थ्यो र घर
उजाड्ने योजनानै भरपूर बनाएपछि ।

111.
अक्सर अबुझ यो मन भैदिन्छ
सोच्दै नसोचेको जीवन भैदिन्छ
तिमी सधै आकाश छुन्छु भन्छौ
मुटु काँप्छ झन जलन भैदिन्छ !!!

112. 

                                                                                    चन्द्र भट्ट 'चाँदनी'

डडेल्धुरा

माया गर्ने उसको मन हरायो,
संगै मर्ने भन्ने कसम हरायो ।

चोट दिन्छ यादले घरीघरी,
टाढा सर्ने त्यही सहर हरायो ।

बाढी आयो जिवनमा यो कस्तो,
पारी तर्ने त्यो बगर हरायो ।

चोटले घाउ बल्झाई रहन्छ,
घाउ भर्ने मेरो मल्हम हरायो ।

चन्द्र भट्ट
डडेल्धुरा

१८ बैशाख, कञ्चनपुर
कञ्चनपुरको दक्षिणी क्षेत्रका सडकहरु यती बेला धुलाम्मे बनेका छन् । बढ्दै गएको गर्मिसंगै अत्याधिक तापक्रमका कारण माटो सुकेपछि दक्षिणी क्षेत्रका कच्ची सडकहरु धुलाम्मे भएका हुन् । कञ्चनपुर जिल्लाको दक्षिणी क्षेत्र जोड्ने दैजी–बेल्डाँडी, कलुवापुर–बेलौरी, डोकेबजार–कालिका–बेलौरी–बेल्डाँडी लगायतका मुख्य सडकहरु यती बेला धुलाम्मे हुँदा सर्वसाधारणहरुलाई आवत–जावतमा समस्या हुनुका साथै उनीहरु रोगका सिकार बनेका छन् । सडकभरी धुवा, धुलोका कारण श्वाँस प्रश्वास लिन समेत निकै गाह्रो भएकाले दीर्घकालमा नागरिकहरु रोगका सिकार बन्ने छन् । सडकमा साईकल बाहेकका सवारी साधन गुड्दा धुवाँ धुलो मात्रै उडाएर लग्ने भएकाले सडक छेउछाउका घरहरु समेत धुलोले छिपिएका छन् । सडक छेउमा रहेका हरिया रुखहरु समेत धुलाम्मे भएका छन् । सडक मर्मत तथा सुधारको मुख्य जिम्मा पाएको सडक डिभिजन कार्यालयले सडक मर्मतका बेला कमजोर खालको ग्राइभिलिङ्ग गर्दा गर्मियामको शुरुवात संगै कच्ची सडकहरुको अवस्था नाजुक भएको छ । सडक सुधारका क्रममा कमसल खालको वालुवा भएको ग्राइभिलिङ्ग हाल्दा समेत सडकहरु धुवा धुलोमयी बन्दा आवत जावतमा निकै सास्ती खेप्नु परेको छ । सडक कार्यालय र निर्माणकर्ता विच मिलोमतोका कारण सरकारले विनियोजन गरेको बजेट समेत सदुपयोग हुन नसन्दा सर्वसाधारण मारमा परेका छन् ।

१८ बैशाख, कञ्चनपुर
कञ्चनपुरका जिल्ला शिक्षा अधिकारी श्यामसिँह धामीमाथि कालोमोसो दलेर हातपात गर्ने समुहका एक जना पक्राउ परेका छन् । शिक्षा अधिकारी धामीमाथि कालोमोसो दलेर हातपात गर्ने समुहका २० वषर््िाय बिष्णु थापालाई प्रहरीले गएराति कञ्चनपुरकै बाईसे बिचवा गाविस क्षेत्रबाट पक्राउ गरेको हो । प्रहरी नायव उपरीक्षक केदार खनाल नेतृत्वको टोलीले गएराति पौने १२ वजे महेन्द्रनगरको लिटिलबुद्ध एकेडेमी उच्च माविमा कक्षा ११ मा अध्ययनरत थापालाई बाईसे बिचुवाबाट पक्राउ गरेको जिल्ला प्रहरी कार्यालयको सञ्चार शाखाले जनाएको छ । बैसाख १३ गते जिल्लाका विविध शैक्षिक गतिविधि सम्बन्धि बैठक चलिरहेका बेला अखिल क्रान्तिकारीका केन्द्रीय सदस्य चन्द्रकान्त भट्ट र अखिल छैठौंका केन्द्रीय सदस्य महेश जोशीसँगै बैठकमा गएका विरेन्द्र बिष्ट र बिष्णु थापाले कालोमोसो लगाएर हातपात गरेको शिक्षा अधिकारी धामीले बताउनुभएको छ । कालोमोसो दल्ने अर्का व्यक्ति विष्टको खोजी भइरहेको प्रहरीले बताएको छ । घट्ना लगत्तै बिभिन्न विद्यार्थी संगठनहरु र शिक्षक संगठनहरुले उक्त घट्नाका दोषीमाथि कारवाहीको माग गर्दै विज्ञप्ती जारी गरेका थिए । धामीमाथि कालोमोसो दलेर हातपात भएपछि शिक्षा कार्यालयका कर्मचारीहरुले सुरक्षाको प्रत्याभूति नभएको भन्दै बैसाख १४ गते कामकाज ठप्प पारेका थिए । शिक्षा अधिकारी धामीमाथि भएको घट्नापछि स्थानीय प्रशासनले जिल्ला शिक्षा कार्यालयमा सुरक्षाकर्मी तैनाथ गरेको छ ।

१८ बैशाख,
चितुवाको छाला र हड्डीसहित भारतको उत्तराखण्ड प्रदेशको पिथौरागढमा एकजना नेपाली पक्राउ परेका छन । तीन थान चितुवाको छाला र नौ किलो हड्डीसहित बैतडीका ३२ वर्षीय काशीराम भुललाई शुक्रबार पक्राउ गरेको भारतीय प्रहरीले जनाएको छ । भारतीय प्रहरीका अनुसार पक्राउ परेका भुलले पिथौरागढमा रहेका व्यापारीलाई बुझाउन नेपालबाट चितुवाको छाला र हड्डी ल्याएको बयान दिएका छन । पक्राउ परेका भुलको भारतीय प्रहरीले पूरा ठेगाना भने खुलाएको छैन ।

१८ बैशाख, बझाङ
बझाङको दौलीचौर गाविसका स्थानीयहरुले मदीरा बाट संकलन भएको पैसाले विद्यालयको भवन निर्माण र शिक्षकको तलबमा प्रयोग गरेका छन् । मदीरा बाट संकलन भएको पैशाले दौलीचौर माद्यामकि विद्यालयको ४ कोठे पक्की भवन, ३ जना निजी शिक्षकको तलब दिएको विद्यालय ब्यावस्थापन समीतीका अध्यक्ष कलक बहादुर खड्काले जानकारी दिनु भयो । २०६७ सालमा दौलीचौर गाविसमा देब सिहँ बोहराको अध्यक्षतामा १६ जनाको गाँउ सुधार समीती गठन भएको थियो । उक्त समीतिले मादक पदार्थलाई नियन्त्रण गर्नको लागी मादक पदार्थ सेवन गरी हो–हल्ला गर्ने ब्यक्तीलाई १० हजार, मादक पदार्थ विक्री वितरण गर्ने ब्याक्ती लाई २० हजार जरीवाना गर्ने भन्ने निर्णय गरेको समितिले जनाएको छ ।

१८ बैशाख, बझाङ
विकट हिमाली जिल्ला बझाङका अध्ययरत विद्यार्थीहरु यार्सा टिप्न लेकतिर जाँदा झण्डै ५० विद्यालयहरु तीन महिनाका लागि बन्द भएका छन । विद्यार्थीहरु यार्सा टिप्न लेकतिर जाँदा जिल्लाको उत्तरी भेगमा पर्ने दौलिचौर, सूर्मा, दाँतोला, काँडा, मेलविसौना, दहबगर, रिलु गाबिसका करिब ३८ वटा बिद्यालय र धमेना, भामचौर गाविस र जयपृथ्वी नगरपालिकाको मयाना लगायतका झण्डै एक दर्जन बिद्यालयहरु गरी झण्डै ५० बिद्यालय पुर्ण रुपमा बन्द भएका हुन । त्यस क्षेत्रका बासिन्दाहरुको आयस्रोतको प्रमुख माध्यम यार्सागुम्बा रहेकाले पनि यस मौसममा ७÷८ बर्षका बालक देखि ७० बर्षका बृद्धहरु पनि यार्सागुम्बा टिप्न लेक तिर जाने गर्छन । दुर्गम हिमाली जिल्लाका विद्यालयहरु बर्षामा ३ महिना यार्सा संकलनको समयमा र हिउंदमा मंसिर देखी फागुन सम्म जाडोका कारण बन्द हुने गरेका छन ।

१८ बैशाख, बझाङ
नेपालमा शनिबार नयाँ भूकम्प गएको छ । भूकम्पले पुरै पहाड हल्लाउँदा स्थानीयहरु घरबाट बाहिर निस्किएर खुला चौरमा पुगेका छन । गत वर्षको वैशाख १२ गते गएको विनाशकारी गोरखा भूकम्पको एक वर्षपछि शनिबार दिउँसो १२ बजेर २८ मिनेटमा बझाङलाई केन्द्र बनाएर ४ दशमलब २ रेक्टर स्केलको नयाँ भूकम्प गएको राष्ट्रिय भूकम्प मापन केन्द्रले जनाएको छ । केन्द्रका प्रमुख लोकविजय अधिकारीका अनुसार पहाडी क्षेत्र भएकाले बझाङको सदरमुकाम चैनपुर र आसपासका पहाडी जिल्लामा भूकम्पको कडा धक्का महसुस गरिएको थियो । बझाङका स्थानीय पत्रकार सम्राट सिंहका अनुसार भूकम्पको धक्का महसुस भएपछि घरभित्र बसेका मानिसहरु हत्तपत्त घरबाहिर आएका थिए । भूकम्पले पुर्याएको क्षतिबारे कुनैपनि विवरण नआएको बझाङ प्रहरीका डीएसपी लक्ष्मीराज अधिकारीले जानकारी दिएका छन ।

१८ बैशाख,
सुदूरपश्चिमको महाकालि अञ्चलमा बिगतका बर्षहरु भन्दा यस बर्षमा बहुबिबाहका घटनामा कमि आएको भएपनि महिलामाथि हुने जबर्जस्तिकरणि र बेचबिखनका घटनामा भने कमि आएको छैन । महाकालि अञ्चलमा बिगत १० महिनाको अबधिमा बहुबिबाहका ६ वटा मुद्धा मात्रै प्रहरीमा परेका छन । गत साउनदेखि चैत्रसम्म डडेल्धुरामा २ र कञ्चनपुरमा ४ वटा गरी महाकालि अञ्चलमा जम्मा ६ वटा मुद्धा दर्ता भएको महाकालि अंञ्चल प्रहरीले जनाएको छ । दार्चुला र बैतडीमा भने बहुबिबाहका मुद्धा दर्ता नभएको बताइएको छ । समाजमा आमनागरीक शिक्षित हुनुका साथै बहुबिबाह सम्बन्धि सचेत भएकाले बिगतका बर्षहरु भन्दा यस बर्षमा बहुबिबाहका घटनामा कमि आएको महाकालि अञ्चल प्रहरी कार्यालयका प्रहरी बरिष्ठ उपरिक्षक रामप्रसाद श्रेष्ठले बताउनुभयो । तथ्यांक अनुसार सबैभन्दा बढी कंचनपुरमा जबर्जस्तिकरणिका १५ वटा मुद्धा कञ्चनपुरमा दर्ता भइ दोषिमाथि कानुनि कार्बाहि अघि बढाइएको छ । यस्तै यता डडेल्धुरामा एक, बैतडीमा ३ र दार्चुलामा ३ मुद्धा दर्ता भएका छन ।

                                     उग्रतारा मन्दीर .....




उग्रतारा मन्दीर शुदुर श्चिमकै प्रशिद्ध धार्मैक तथा पर्यटकीय मन्दीरहो । नेपालको सुदूरपश्चिम बिकास क्षेत्रको महाकाली अञ्चलमा पर्ने डडेल्धुरा जिल्लाको अमरगढी नगरपालिकामा अवस्थित उग्रतारा भगवती मन्दिर प्यागोडा शैलीमा निर्मित छ । उग्रतारा मन्दिर शुदुर पश्चिमकै ठूलो शक्तिपिठ मानिन्छ । यो मन्दिर डडेल्धुरा सदरमुकाम देखि करिब ५ किलोमीटर पश्चिमपट्टी रहेको छ । यो मन्दिरलाई नेपालको सूदूर पश्चिमका ९ भगवतीहरूका मन्दिरहरू मध्ये एक भगवती मन्दिरको रुपमा मानिन्छ । उग्रतारा मन्दिरको उत्पति सम्बन्धमा पौराणीक कालदेखीनै प्रमाणिक आधारमा कुनै शिलालेख नभेटिएता पनि यसको उत्पतिको किम्बदन्ति भने फरक फरक भेटीन्छ । डडेल्धुरा जिल्लाको अमरगढी नगरपालिकामा पर्ने प्रसिद्ध मन्दिर, बागबजार बाट करिब ५ किलोमिटर टाढा डडेल्धुरा,देखी बैतडीसम्म जोडीएको  दसरतचन्द राजमार्गको पश्चिम पट्टीको अग्लो बिशाल तथा मनोरमणिय फाँटमा रहेको छ ।मन्दीर सम्म कालोपत्रे सडक पुगेको छ । याहा कतै बाट ओर्लेर मन्दिरमा प्रर्वेश गर्ने मार्ग नभई प्रकृति रुपमापनी अग्लो स्थानमा नैरहेको छ।  उग्रतारा देविको दर्शन गर्न जाने भक्तजनहरुले उक्लेर जानु पर्दछ । उग्रतारा मन्दिरको उत्पति सम्बन्धमा आधीकारीक  कुनै शिलालेख नभेटिएता पनि यसको उत्पतिको किम्बदन्ति भने यस प्रकार छ । धेरै वर्ष पहीलेउग्रतारा भगवती रहेको स्थान नजिक लटाउली गाउँमा साँकि जातिको बसोबास रहेको थियो । जुनकुरा त्यँहाको हाल रहेको भु–बनोटको आकृतिबाट पनि प्रष्ट हुन्छ । हाल रहेको उग्रताराको मन्दिर वरपर तिनै लटाउलीका साँकी जातिहरुले कृषि कार्य गर्दथे । एक दिन तिनै साँकी जातिको एकजना किसान हलो जोतिरहेको अवस्थामा हलोको फालि सिलामा गढेर सिलाबाट निरन्तर रगतको धारा बगि रहेको अबस्थामा ति साँकीले रगत रोक्नको लागि अनेक प्रयत्न गर्दा रोकिएन, रगत धेरै आँउदा रगतको खोला बग्न शुरु भयो । हाल पनि यो खोला यहि मन्दिरका तलन्वा खोलाको नामले चिनिन्छ ।यसरी बग्दै रहेको रगत रोक्न तिनै किसानले खानु भनि ल्याएको मासको खिचडी सोही सिलाको फालि लागेको घाउमा लगाउँदा रगत बग्न रोकियो । त्यसपछि त्यस सिलालाई सुरक्षित गरी मन्दिर निर्माण गरियो ।ति किसान नै त्यहाँको पुजारी भए र तिनको सन्तानहरुले पुजारी हुँदा उग्रतारा क्षेत्रको भित्रै नचनटुक्रि भन्ने ठाउँबाट सिधै ओरालो उल्टो शरिर सुति करिब ५ किलो मिटर तल शैलेश्वर महादेव मन्दिर भित्रको सानो झ्यालबाट भित्र छिरी सकेर, अन्य परम्परागत क्रिया गरि वास्तविक गृहस्थ जीवन त्यागि भगवतिको पुजामा रहनु पर्ने प्रचलन छ । यसरी पुजारी अवतार नभएको अबस्थामा मन्दिरको बाहिरी शिला भन्दा अलि टाढा मात्र ब्राम्हणहरुले पुजा गराउने चलन छ । यिनै पुजारिको बारे अर्को किम्बदन्ती पनि छ ।एक समय उग्रतारा माताको पुजारिको वृद्ध अवस्था सम्मपनि सन्तान नभएकोले सन्तान पाँउ भन्ने आग्रह गर्दा उग्रतारा माताले पछि दुःख पाइन्छ भनी उसले सन्तानको ढिपी गरिरँहदा उनको छोरो भयो । छोरो ठुलो भएपछि पुजारिको सबै घर व्यवहार छोराले सम्हाल्थे तर एक बर्ष उग्रताराको मेला हुने अघिल्लो दिन सो गाउँमा थुप्रै पाहुनाहरु आए जो आज पनि यथावत छ । र आएका पाहुनाहरुको सत्कार गर्न त्यो गाँउको मानिसहरु आफ्नो कर्तव्य सम्झन्छन । सोही हुनाले आधा रातमा पाहुनाकै सत्कारमा ति बृद्धाको छोरा बुहारीको समय वितेको र त्यस अबधिमा आफ्नो कुनै वास्ता नगरेकोले बृद्धा पुर्ण आक्रोसको साथ रातिनै उग्रतारा मन्दिरमा गई पुकार गरी हजुरको दरबारबाट प्राप्त छोरा नष्ट होस भन्दा भोलिपल्ट मेलाको दिनको ठिक १२ बजे तिनको छोरोको मृत्यु भएको किम्बदन्ति सुन्न पाइन्छ । यसै प्रकार उग्रताराको महिमा बारे अर्को किम्बदन्ती पनि छ ।
यस उग्रतारा भगवती मन्दिरमा कार्तिक शुक्ल पुर्णिामाको दिन महापुजा तथा ठूलो जात्रा लाग्ने गर्दछ । कार्तिक शुक्ल पुर्णिमा मा लाग्ने प्रसिद्ध मेला देइजातमा प्राचिनकालमा गर्खा, गर्खा बाट लडाकुहरुले आ–आफ्नो विरता साथ लडाई हुँदा रगतको खोला बग्ने जसलाई यँहा न्वाखोलाको रुपमा नामकरण गरिएको छ । यँहा कार्तिक शुक्ल पर्णिमाको दिन जिल्ला भरि बाट मात्र नभई दार्चुला, बैतडी, बझांड, डोटी र तराइका कैलाली र कञ्चनपुर लगायतका अन्य बिभिन्न शहरहरु बाट समेत मेला भर्न आउने गर्दछन । यस उग्रतारा मेलापछि चिस्यान सुरु भई हिँउद लाग्ने हँुदा डडेल्धुरा बासिको कृषि कार्यबाट फुर्सदका दिनहरु आँउछन । खनमडा, छचोडा, दमडा, र जिलोडामा भन्डार रहेको उग्रतारा मन्दिरमा यिनै ठाँउबाट देउरो पनि आउछ । यस मन्दिरमा देउरो आउनु अघि चतुर्दशिको राति रत्यौली मनाउने, मन्दिर पुग्नु अगाडी लटाउली, लगायत खनमडा, जिलोडा र दमडामा साँस्कृतिक झलकका साथ खेल र जात्रा गरि देउरो उग्रतारामा लगीने गौरवमय परम्परा आफैमा रोमान्चक छ । स्थानीय भासामा देहीजाँतका नामले चीनीने उत्तमेलामा १५लाखजती भत्तजन तथा दर्शक आउने अनुमान गरीएको छ ।उत्तमेला मा १करोड ५० लाख बराबरको आर्थीक कारोबारहुने गर्दछ ।

 ब्यापारका लागी डडेल्धुरा, बैतडी,डोटी ,कैलाली,,कन्चनपुर लगायत भारतको कुमाउ क्षेत्रबाउ समेत ब्यापार गर्न ब्यापारी हरु आउछने गर्दछन यहाँ मुख्य ब्यापारका रुपमा होटेलमा जेरी,मीठाइ,चाउमी,समैसा,पकौडा ,मासुका बिभीन्न परीकार,अन्य किरानाका सामानहरु,स्थानीय उत्पादनहरुमा अदुवा, बेसार,तिल, कोदो फलफुलमा सुन्तला ,मौसमी, कागती ओखर, स्याउ, केरा, अनार लगायल अन्यस्थानीय उत्पादन हरु समेत बिक्रृीबाट ब्यापारीले मनज्ञ आमदानीगर्ने गर्दछन । त्यसैले
जहाँ पर्यटनको विकास हुन्छ, त्यहाँ आर्थिक उन्नतीले गतीलो मार्ग प्राप्त गर्छ । कुनैपनि ठाँउ र क्षेत्रको अर्थतन्त्रलाई सफल बनाउने हो भने सबै भन्दा पहिले त्यस ठाँउ को पर्यटन क्षेत्रको विकास गर्न जरुरी छ । एउटा पर्यटन कुनै ठाउँमा मनोरञ्जनका लागि होस वा त्यस क्षेत्रको अवलोकन गर्न, जुन कामले गएपनि उसलाई आवश्यक पर्ने सेवा सुविधाहरु मा रकम खर्च गर्नु पर्ने हुन्छ । उसले खर्च गरेको रकमले व्यवसायीको आर्थिक जीवनस्तरमा सुधार गर्नुका साथै सो क्षेत्रको आर्थिक उन्नतीमा समेत सहयोग पुराउने गर्दछ । त्यसैले नेपालको अर्थतन्त्रलाई पनि उच्च विन्दुमा राख्नका लागि सबै भन्दा पहिले यहाँ पर्यटन क्षेत्रको विकास गर्न जरुरी छ ।

   चन्द्र राजा 
(डडेल्धुरा, नेपाल)

यो माया भन्ने चिजै यस्तो  छ , जो नपाउदा कहाँ पाईएला जस्तो पाएपछि मतलवनै नहुने । उसो त यो सौभाग्य सबैलाई कहाँ हुन्छ र , तर याहाँ चाँही यस्तो भएन, एउटा कथा छ , चोटहरुले भरीएको कथा , आफ्नो कुरा ब्यक्त गर्न नपाउदाको ब्यथा । यस्तै यस्तै एउटा कथा छ । यो कथा कलेज वाट सूरु हुन्छ । जहाँ हजारौँ अध्ययन गर्ने विध्यर्थी हरु हुन्छन ।
 त्यही कलेज भित्र एउटा अन्जली र अर्को आकाश । त्यो कलेजको लागी आकाश पुरानो विध्यार्थी थियो तर अन्जली चाँही नयाँ छे । अन्जली आफ्नो पढाई खर्च जुटाउनको लागी भएपनि उसले सानो सिडि को पसल थापेर वसेकी छे । एउटा शुशिल केटी अन्जली , जो भर्खर २० देखी २२ वर्ष सम्मकी थि , उसको त्यो मनमोहक सुन्दरता अनी उसको लठठ परेको आँखा पहिलोचोटि  उसको सुन्दरता देख्नेलेभन्थ्यो भगवान ले फुरस्दमा बनाएको हुनुपर्छ,त्यस्ति अलौकिक सुन्दरता कि धनी, असल स्वभावले पनि होला ,कलेजका सवै केटाहरुले उसलाई नै ताकेका ।
उसको बढी समय पढाईमै वित्ने गथ्र्यो , त्यही कलेजमा एउटा अर्को केटा छ , आकाश , उ पनि त्यही कलेजको विध्यार्थी हो , सवैले अन्जली लाई आफू नजिक वनाउने प्रयास गरीरहेका हुन्छन । तर अन्जली ले भने आकाशलाई मन पराउछे, आकाश ले पनि अन्जलि लाई कता कता मन पराउने गर्थौ दुबै जना ले एकहोरो हेरि  मात्र रहन्थे तर आफनो मन को कुरा लाई मनै भित्र गुम्साएर राखेका हुन्छन, तरपनि एक ले अर्कालाई भन्न नसकेको अवश्था हुन्छ । कलेज देखी करीव १ कि.मी को दूरीमा जहाँ आकाश एउटा सि.डी को चक्का किन्ने निहुमा सधै दिनको एउटा चक्का लैजान्थ्यो , जुन चक्काको पसल अन्जली को थियो ।
 एक ले अर्कालाई भन्न नसकेको अवश्थामा अन्जलीले पनि हरेक दीन उसलाई चक्का दीने गर्थी एउटा एउटा गरी , आकाश अन्जलीलाई हेर्न को लागी उ संग केही समय विताउनको लागी भए पनि चक्का किन्ने वाहानामा हरेक दीन पसलमा आउथ्यो,अर्को तर्फ भने आकाशे  ब्रेन ट्यूमरले ग्रसीत थियो , सायद त्यही भएर होला उसले अन्जलीलाई , म तीमीलाई चाहान्छु, म तिमि लाई माया गर्छु भनेर भन्न नसकेको , यसो गर्दा गर्दा बर्षौ बित्यो ।  आकाशलाई उता उसको रोगले झन झन च्याप्दै थियो ।  शायद उसलाई अन्जलीको मन दुखाउने ईच्छा नभएरै होला भन्निछ नि माया गर्नै मान्छेको सधै खुशि हेर्नु पर्छ भनेर त्यहि भएर होला उसले आफ्नो मनको कुरा  अन्जलि सामु पोख्न नसकेको ।
सधै झै आज पनि अन्जलीका आखाँले आकाशको प्रतिक्षा गरिरहेका छन कि आकाश आउछ, अनि आज पनि सधै झै हाम्रो भेट हुन्छ,फेरि अन्जलि सोच्न थालछिन, यो सिडि को पसल नभएको भए हामि नजिक पनि हुन्थेनौ होला ।
मन मनै धन्यवाद दिन्छिन, आफनो पसल लाई,,तर यत्रो वर्ष निरन्तर आउने आकाश खै केभो आज आएन,, अन्जलिको मन मा चिसो पस्यो, फेरि पनि उसको आँखा ले त्यो आउने बाटोमा एक नासले हेरि रहेको थियो । आउने आँश मारेको थिएन उसले,उसको मस्तीश्कले भनिरहेको थियो, भो आज आउदैन तेरो आकाश,तर मन बाट आवाज आउथ्यो हाईन, मेरो आकाश अबश्य आउछ   । समय बित्दै गयो ,फेरी बिस्तारै रात पर्न थाल्यो, आकाश तव सम्म पनि आएन चक्का लीन ,आज अचानक  बाहिरको मौसम पनि पुरै कालो वादलले भरिएको छ । भारी वर्षा हुन्छ ,यो प्रकृतिले पनि आकाश माथि बर्ज फाल्छ,  उ डराउछे धेरै , आकास लाई सम्पर्क गर्ने कुनै माध्यम थिएन उसको, अन्जली झन हैरान हुन्छे ,त्यो रात अन्य रात भन्दा धेरै डर लाग्दो रात थियो,बाहिर पानि परिरहेको छ भित्र अन्जलिको आँखा बाट अबिरल अर्शुका धारा बगि रहेका छन, हेर्दा हेदै दिन हरु बित्दै जान्छन आकाश नआएको  आज एक हप्ता भैसकेछ ।
अन्जली को मनमा कता कता डरले डेरा जमाई रहेको हुन्छ । उसलाई धेरै डर लाग्न थाल्यो । फेरी अन्जली आकाशको खोजीमा जान्छे , र आकाशको घर पुग्छे, ढोका ढक्ढकाउछे उ , आकाशकी आमाले ढोका खोल्नु भयो , ढोकामा अन्जलि लाई देख्नुभो आँखा भरि आँशु निकालि अन्जलि लाई अँगालोमा हाल्नु भो  र भन्नु भो अन्जलि तिमी धेरै ढिलो भयौ धेरै ढिलो,,,,आफ्नो नामले वोलाउदा अन्जली छक्क पर्छे ... अनी सोधीहाल्छे , आमा मलाई कसरी चिन्नु भयो ? छोरी तिम्रो वारेमा आकाशले मलाई सधै भन्ने गथ्र्यो . अनि आकाश खै त .....,धेरै दिन भो आन्टी आकाश लाई नदेखेको का छ आकाश,,नानि  आकाश त एक हप्ता अगाडी नै भगवानलाई प्यारो भैसक्यो । यो सून्दा अन्जली छाना वाट खसे झै हुन्छे , उभीएको ठाउवाट भुईमा पछारीन्छे अनी डाको छोडेर रुन थाल्छे, छाती भित्रको वेदना लाई आँखाको वाटो गरी आँशुका थोपाहरु वाट वगाउन थाल्छे, आमाले सम्झाएको केही पनि सुन्दीन उ , झस्कीएर सोध्छे ,आमा आकाशको कोठा कुन हो ... आमाले आकाशको कोठा उ पल्लो कोठा भनी अन्जली लाई कोठा देखाईदीनु भयो ।
नभन्दै अन्जली आकाशको कोठा तीर दौडेर जान्छे । कोठा भीत्र उसको पसलबाट ल्याएका ति सि.डी का चक्का हरु पुरै कोठा भरी नै देख्छे । तर दुखको कुरा , आकाशले चक्का त ल्यायो , अनी अन्जलीको वारेमा आफ्नो आमालाई पनि वतायो सबै । मात्र उसले त्यो चक्का खोलेनछ , यदी खोलीदीएको भए सधै एक अर्का संग नवोलेरै टाढीनु पर्दैन्थ्यो होला । किन कि अन्जली ले त्यो चक्का भित्र सधै आफ्नो मन का भाव हरु प्रेम पत्र हालेर पठाउने गर्दी रैछीन । 

विश्व अहिले विकासको होडवाजीमा छ । छिमेकी दुई मुलुक चीन र भारत विकासका लागि चर्को प्रतिस्प्रर्धामा छन् । राजनीतिक परिवर्तनसंगै जनताले खोज्ने प्रमुख विषय भनेकै विकास हो । नेपालमा राजनीतिक परिवर्तन पछि भएका विकास के कस्ता रहे भन्ने कुराको लेखाजोखा गर्न ढिला भईसकेको छ ।




लाओस राई ।

नेपालले २००७ पछि लिनखोजेको विकासे यात्राको चर्चा गरेसंगै नेपालले कति विकास गर्यो , पूर्व शासकहरुले विकासका कस्ता योजना ल्याए भन्ने कुराको वास्तविकता बाहिर नल्याए सम्म नेपालले विकासको सही यात्रा गर्न सक्दैन् ।  भौतिक पूर्वाधारहरुको निर्माणको सम्भावना हुदाहुँदै पनि पञ्चायती राजाहरुले उक्त संरचनाहरुको  निर्माण गर्न चाहेनन्  । यात उनीहरुसंग योजनानिर्माण गर्ने संयन्त्र, क्षमता, अठोट  भएन् । जेजस्तो भए पनि देशले उनीहरुबाट विकासको बाटो हिड्न सकेन ।
व्यवस्थालाई टिकाउने विकासले हो । यदि पञ्चायती राजाहरुले विकासमा जोड दिएका भए  आजको अवस्था आउने थिएन । २०१२ देखि सुरु गरिएको विकासका पञ्चवर्षीय योजनाले खासै अर्थ देखिएन । पञ्चहरुलाई हल्ला गर्न एउटा विषय मात्र भयो । १९९२ मा विराटनगर जुटमिल स्थापना गरिनु र २०१६ सालमा जननिर्वाचित सरकारले विराटनगरलाई औद्योगीक नगरीको घोषणा गर्नुलाई विकासको एउटा प्रयास भएको मान्न सकिन्छ । तर व्यवस्थापकीय   कमजोरीका कारणा  औद्योगीक नगरीको सपना असफल बन्यो । अहिले  धेरै जसो उद्योग भएका छन् ।
सडक विकास–सडक यातायातको मात्र कुरा गर्ने हो भने १२४९३ .९४ किलोमिर सडकको निर्माण भएको देखिन्छ । ४३८९.४७  कच्ची सडक शहरी क्षेत्रमा नभएर सबै दूरदराजको ग्रामिण भेगमा भएको देखिन्छ । यो चाहे नेपाल सरकारको लगानीमा निर्माण भएको होस् वा दातृ राष्ट्रको सहयोगमा । यसो हेर्दा  ग्रामिण इलाकामा  सडक निर्माण हुनु मोटर पुग्नु भनेको राम्रो र सुखद् पक्ष हो । यो ग्रामिण विकासको शुभलक्षण र  प्रथम चरण हो । ७५ जिल्लामा निर्माण भैसकेका र हुनलागेका कृषि सडक यसको उदाहरण मान्न सकिन्छ ।  एक पक्षबाट हेर्दा यो राम्रो मान्न सकिन्छ ।
तर सुरक्षा र जोखिमको  कोणबाट  हेर्ने हो भने यी सडकहरु भयमुक्त देखिन्दैनन् । ‘बाँदर लडी मर्ने भिरैभीर’  निर्माण गरेका सडक न त  कुनै मापदण्ड अनुसारका छन् , न कुनै योजन अनुसार बनेका । य तर्क गर्नेहरुले भन्न सक्छन्  ‘उकाली पछि ओराली आउँछ नै’, ‘जीवनमा भीरहरु पार गरेपछि मात्र समथरको अनुभूतिगर्न पाईन्छ ।’ यस्तो  कुरा  साहित्य र सतही राजनीतिमा उपयुक्त  हुन्छ । तर व्यावहारमा यो गलत हो  । भीर भिरै हो, त्यो समथर हुन सक्दैन यदिकुनै प्रविधि प्रयोग गरेर समथर बनाइहाले पनि त्यहाँ पहिले भीर थियो भन्ने स्मरण रहिरहन्छ ।
यथार्थमा  सडक मार्गको  नाममा  यो त केवल ग्रामिण जनलाई मृत्युमार्ग खोलिदिएको सिवाय अरु केही होईन । यसको उदाहरण दिनहुँजसो पचासौं जनाको ज्यानजाने गरी  हुने दुर्घटनालाई लिन सकिन्छ । बिगत दुई वर्ष भित्र डोटी, कालिकोट, सिन्धुली, जाजरकोट र  गत महिना जुम्लामा भएको दुर्घटना डरलाग्दा उदाहरण हुन । जोखिमन्यूनीकरण  गर्दै कसरी   दुर्घटनाबाट बच्न  सकिन्छ ? र यसको निदानको उपाय पनि सडक निर्माण  पूर्व नै  सोचिएको थिया भने यस्ता भीमकाय दुर्घटनाहरु हुने थिएनन्  होला । अर्को तिर राजधानीको मुटु मानिने प्रमुखसडक बबरमहलमा दुर्घटना हुँदा  समेत एकैसाथतीन  जनाको ज्यानगयो ।
यी र यस्ता अनेक दुर्घट्नालाई आधारमा भन्न सकिन्छ कि विकासको नाममा जनतालाई मृत्युबाँढेको छ ,सरकार । विकास र राजनीतिक नेतृत्वसंग मृत्युको  सामिप्यता  जोड्दै नवसंस्कृतीको स्थापना भएको छ ।  दुर्घटनालाई पूर्ण रोक्न सकिन्छ, भन्ने हुदै होईन । विकासका कारण निम्तिने दुर्घटनालाई विकास निमार्णपूर्व नै रोक्ने उपायको खोजी हुन सकेको छैन् , भन्ने कुरा हो ।
नेतृत्वको चिन्तन मनन् तन्दुरुष्ट हुनुपर्छ ।   समय अनुकुल रुपान्तरित हुनसक्ने योजना निर्माण गर्न क्ष्मता उसंग हुनुपर्छ  । कलिलै उमेरमा मातागुमाएका समान्य फ्रान्सेली नागरिक  रुसो  दश वर्षकै उमेर देखि आवारागिरीको संगत गर्न थाले र सोह्र बर्षमा घर नै छाडे भरपुर हुल्लडबाजी, आवारागिरी गर्दै २० बर्षको हुँदा साहित्यकार भए । उनी  समय  र सत–संगतले गर्दा  दार्शनिक बन्नपुुगे ।  समय अनुसार ढल्कन सक्दा सामान्य रुसो  दार्शनिक रुसो भए । जसले सामाजिक सम्झौताको सिद्दान्त, राजनीतिमा  सामान्य इच्छाको सिद्दान्त जस्ता महत्वपूर्ण सिद्दान्तको प्रतिपादन गरे । उनलाई त्यहीको समाज र संस्कृतिले पढाएको हो, सिकाएको हो । त्यसैले  हामी र हाम्रो नेताहरूले पनि  रुसोको जीवनचक्रबाट किन नसिक्ने ?किन  हाम्रा नेताहरुले  राम्रा कुराहरुको अनुसरण नगर्ने ?
गणतन्त्रसम्म आईपुग्दा पनि नेपाली राजनीतिक नेतृत्व देश र जनताप्रति सचेत देखिएन । हजारै मान्छेको वलिदानी पछि आएको गणतन्त्रलाई कमजोर पार्ने काम  दलीय घमण्ड र हठले गरेको छ । झरीको प्रभाबले  चिप्लेकिरा चिप्लिएझैं चिप्लिएको नेतातथा  दलहरु देशनिर्माण जुट्नु एकढिक्का हुनुभन्दा फुट्नुमाब्यस्त भएपछि समस्याझन्–झन् कठिन बन्दै जन्मदै लोकतन्त्र लिएर जन्मेका पार्टीले  पनि जनअधिकार अपहरण गर्न खोजेपछि त झनै ठूलो समस्या उत्पन्न हुनेमा कुनै शंका छैन् । पञ्चायती घनहरुले गणतन्त्रको ठोकाई गर्न थालेपछि शिशु  गणतन्त्रको  मथिङ्गल थर्किएरै होला आज गणतन्त्र धर्मराईरहेको छ ।
यो यथार्थ संकट नेताहरु तल्लो स्तरको चलचित्र हेर्दै आनन्दलिएझैँ मनोरञ्जन  लिइरहेको छन् । यो सबै नेतृत्वको असक्षमता हो । राजसस्था भएको देश बेलायतमा ६ महिनाको अवधिमा देशबाट राज्य नै अलग रहन पाउनु पर्छ भन्दै जनमत संग्रहहुँदा  स्वभाविक हो भन्दै परिणाम स्वीकार गर्न तयार हुने र आगामी मे महिनाम ाहुने संसदको निर्वाचनमा  जनता पार्टी  र नेता तयार हुने तर एउटा गणतान्त्रिक मुलुका नेपालमा जनताको प्रतिनिधिको सरकार छ, उनैले बनाएको अन्तरिम संबिधान छ । त्यसमा पनि दुई–दुई पटक संबिधानसभाको निर्वाचन भईसकेको  छ ।
जनताको संबिधाननिर्माण गर्न नसक्नु भनेको नेताको नेतृत्वक्षमता तन्दुरुस्त छैन् भन्न सकिन्छ । यस्तो असक्त अस्वस्था वर्तमान नेतृत्वले देशलाई टाइटनिक जहांजको अवस्थामा नपुर्याउला भन्न सकिदैन । प्रजातन्त्रको खातिर सबै गुमाएको लोभलालचमा नपरेको भन्ने  र प्रजातन्त्रसंग घरबार गरेको भन्ने अभिव्यक्तिदिने शुसिल कोइराला देशको प्रधानमन्त्री भएको डेड वर्ष हुँदा पनिजनताले न त संबिधानपाए न त  बेरोजगार शिक्षित युवाले देश निर्माण गर्ने मौका नै । यस्तो अवस्था यथावत रहिरहनु भनेको प्रधानमन्त्री कोइराला असफल हुनु हो । पार्टी असफल हुनु हो । नेतृत्व असफल बनेसंगै देश पनि असफल बन्दै गएको सत्यलाई राजनीतिक नेतृत्वले आत्मसाथ गर्न ढिला भईसकेको छ । सनकका भरका गाउँघरका खेतवारी भत्काएर सडक निमार्ण गर्दैमा विकास हुदैन । यो मृत्युको खेतीमा हो । विकासका लागि दीर्घकालीन योजना चाहिन्छ ।  खोइ नेतृत्वसंग योजना ? खोइ दीर्घकालीन सोच ?

लक्ष्मण कार्की - बुबा – लु केटा अब आजै घर हिंडिहाल् त ।
म – यस्तो बेलामा कहाँ घर आउनु ?
बुबा – घर आउने नै यस्तो बेलामा त हो नि हप्तादिनको छुट्टी लिएर आउनु ।
म – अहिले छुट्टि मिल्दैन बुबा ।
बुबा – मलाई केही थाहा छैन । केटाकेटीलाई पनि लिएर भोलि नै घर आउनु । यस्तो बेलामा त सँगै हुनुपरो नि केटा ।
म –अझै भुईंचालो जाने सम्भावना छ अहिले बाहिर हिंड्दा झन गाह्रो हुन्छ रे । गाडी चलेकै छैनन् । खुलेपछि म आउँछु । अहिले चिन्ता नगरि बस्नु ल ।
भूकम्प गएको दिन बुबालाई जस्तै ममि र श्रीमति अनि ससुराली मामलीमा नातेदारलाई फकाउन यस्ता अनेकौ ट्रिक लगाउनुपर्यो । थामथाम थुमथुम पारेपछि बल्ल आजै र अहिल्यै घर आउन उहाँहरुको ढिपी केही मत्थर भयो । सवैजसो साथीभाई नातागोता र चिनारु सवैजसो खुला ठाउँमा बसेको बताउँछन् । र म चाहिँ अफिस मै काम गर्दैछु । सुन्नासाथ आतिएर भन्छन् – आम्मै यस्तो बेला पनि अफिसमा ? तुरुन्त खुला ठाउँमा जानुपर्छ ।
भूकम्पको झड्का महसुस भएपछि सुरक्षित रुपमा खुला ठाउँमा जानुपर्छ भन्ने बिषयमा म आफै रेडियो कार्यक्रम चलाउँछु र रेडियोबाट सवैलाई आग्रह गर्दै आएको छु पनि । तर अहिले अवस्था उल्टो छ । आफै घरभित्रै बसिरहनुपरेको छ । तर, घरलाई केही भैहाल्दैन भन्ने एक खालको निश्चितता भएर मात्र ! विनासकारी भूकम्पबाट हताहत हुनेको संख्या बढिरहेको छ । घाइते र घरबारविहिन हुनेहरु पनि बढिरहेकै छन् । दुख्खैदुख्खले दिमाग रन्थन्याइरहँदा दिमागको चेपचापबाट खुशीका खबरपनि छुस्स भित्र छिर्छन् । भुकम्पको सय घण्टा बितिसकेपछि पनि कसैकसैलाई उद्धारकर्मीले जिवितै उद्धार गरिरहेका छन् । धरहराबाट हाम फालेर पनि केही बाँचेका छन् ।
५/६ दिन पछि पनि पीडितलाई जीवितै उद्धार गर्ने उद्धारकर्मीको अनुहार र बर्दी देख्दा ज्यानमा सरर्ररररर काँडा उम्रिन्छन् । आफ्नो घर भत्किएको र दिदी भिनाजु सम्पर्कविहिन भएको बेलापनि सशस्त्र प्रहरी जवान विश्व भण्डारी भक्तपुरमा भुकम्पमा पुरिएकालाई खोज्दै गरेकोबारे उज्यालो अनलाइनमा साथी पिटी लोप्चनले लेखेको सामाग्री पढ्ने त कसका आँखा रसाएनन् होला ? अनि कसको छाति गर्वले ढक्क फुलेन होला र ?
शनिवार भूकम्प जाँदा म थानकोटमा थिएँ । भूकम्प लगत्तै भुकम्पको आतेशले लर्वराएको ज्यान र आतंकित मन सम्हाल्दै रेडियो अन गरें । साथी मिलन तिमिल्सिना भूकम्पको अपडेट गर्दै हुनुहुन्थ्यो । अल्लिपछि अरु रेडियोले पनि भूकम्पको कुरा गर्न थाले । आमाबुबा, श्रीमति र छोरालाई पालैपालो फोन लगाउने प्रयास गर्दै कानमा मोबाइल च्यापेर म त्रिभुवन पार्कको गेटतिर दौडिंए । त्रिभुवनको शालिक ढलेर एक बालकको ज्यान गएको थाहा भयो । त्यहाँ आलो रगत मात्र थियो ।
बाहिर निस्कँदा एउटा विद्यालय भवन लड्न तयार थियो । त्यसको फोटो खिच्न भ्याउँदासम्म अरु २ वटा झड्का गईसकेका थिए । त्यस बीचमा बल्ल एकपटक रेडियोमा फोन लाग्यो र थानकोटमा भएको हताहतिको विवरण जानकारी गराउन पाएँ । भूकम्पले हल्लाइरहँदा पनि मेरो कानमा एयरफोन घुसारिएकै थियो साथीहरु रेडियोमा भन्दै थिए – हामी स्टुडियोमा छौ अहिले पनि भूकम्प गइरहेको छ । जिउभरि सिरिङ्ग काँडा उम्रिए । सवै साथीलाई सम्झिएँ । अलि ढुक्क हुने आधार के थियो भने उज्यालो घर भूकम्प प्रतिरोधी थियो ।
विदा लिएको र लगातार भुईंचालोका झड्का गइरहेको भए पनि म दिउँसो कार्यालय पुगें । भूकम्प प्रतिरोधी उज्यालो घरको भुईंतलाको पर्खाल पनि चर्किएछ । साथीहरु थकित उदास र आतंकित थिए । भूकम्प जाँदा को कहाँ कस्तो हालतमा थियो भन्ने बेलिबिस्तार साटासाट गरेपछि रेडियोबाट भूकम्पबारेको पछिल्लो अपडेट दिने मोर्चामा म पनि समावेश भएँ । सहकर्मी धेरैजसोका घरमा नोक्सानी पुगेको छ । मिलन, सुफल, प्रकाश र पिटीको गाउँका घर ध्वस्त भएका छन् । दिपाको घर र माइती दुवैतिरका घर भत्किएछन् । तर सवै कामकै मोर्चामा खटिएका छन् । नागरिकलाई जोगाउन अलिकति भए पनि योगदान गर्न सकिन्छ कि भनेर !
आपतमा परेकाले राहत पाउँछन् कि भनेर, उनीहरुको आहात मनमा शब्दकै माध्यमबाट राहत दिन सकिन्छ कि भनेर । परिवारका सदस्य बारीमा बसिरहँदा सवै आफ्ना दुख्खका कुम्लाकुटुरा विसाएर मोर्चामा खटिएकै छन् । त्यसपछि कम्तिमा पाँचपटक भुकम्पबारे बताउँदै गर्दा भुईंचालो गइरहेको थियो । कतिपटक त भूकम्प गएका बेला नआतिनुहोला भन्दै गर्दा आफै बसेको स्टुडियोको कुर्सि नै हल्लिरहेको हुन्थ्यो । साँच्चै भन्दा भागौं कि बसौं भनेर दोमन भइरह्यो । तर स्टुडियोको ढोका खुल्लै राखेर भए पनि हामी बोलिरह्यौ । अर्कोदिन भुइतलामा स्टुडियो सारेर पनि हामीले भुकम्पबारे सकेसम्मका अपडेट दिइरह्यौं । दिइरहेका पनि छौ । उज्यालो ९० नेटवर्क र उज्यालो अनलाइन डटकममार्फत ।
मोबाइल रेडियो स्टेशन बनाउने योजना सफल भएको भए हामी ठाउँठाउँबाटै रेडियो सञ्चालन गर्नेवाला थियौं । सोमबार विहानै हामी गोंगबु पुग्यौं । लडेर पुरै धराप थापेजस्तो भएको घरमा सानो सुरुङ्ग बनाएर सशस्त्र प्रहरीको टोली भित्र बाहिर गरिरहेको थियो । त्यहाँ  सशस्त्र प्रहरी निरीक्षक एलवी बस्नेत सहितको टोली थियो । भित्रपट्टी एकजना ब्यक्ति जिवितै रहेछन् । उनलाई पानी खुवाएर र एउटा कम्मल ओढाएर सशस्त्रको टोली बाहिर आएको रहेछ । तर उनलाई बाहिर निकाल्न समस्या थियो । उनले आफ्नो गोडा काटेर भए पनि बाहिर निकाल्न आग्रह गरिरहेको सुनाउँदा इन्स्पेक्टर बस्नेत स्वयम् स्तब्ध भएका थिए ।
उनलाई निकाल्न अति नै चुनौतीपूर्ण रहेको बताउँदै गर्दा बस्नेत लाष्ट टाइम एप्रोच गर्छु भन्दै कम्तिमा चारपाँच चोटी भित्र पसे । उनको साहस जति सम्मान गरे पनि कमै हुने खालको थियो । त्यहाँ सुरुङ्ग बनाउन सशस्त्र प्रहरी अघिल्लै दिनदेखि लागेको रहेछ । जहाँबाट चीनिया टोली अब पार लाग्दैन भनेर फर्किएको रहेछ । त्यस्तो दृष्य देखेपछि मलाई लाग्यो भूकम्प जाँदै गर्दा स्टुडियोमा बसेर समाचार भन्दै गर्नुभन्दा उद्धारका लागि खटिएका उद्धारकर्मीको काम धेरै गुणा चुनौतीपूर्ण हो । थप धक्का गइरहेका बेला उनीहरुलाई जुनसुकै बेला पनि केही हुन सक्थ्यो ।
अल्लि तल्तिर भेटिएका सशस्त्र प्रहरीका नायव उपरिक्षकले भने धेरैजसो सशस्त्र प्रहरीका घर परिवार आफन्त पहिरोमा परेको सुनाए । हाम्रा धेरैजनाको परिवार भुकम्पमा परेका छन् । तर हामी आफ्ना दुख्ख बिर्सेर खोज उद्धार तथा राहतमा जुटेका छौं । यसो भन्दा उनको अनुहार रातो भएको थियो । एकखालको गर्व प्रष्टै झल्किन्थ्यो । त्यहि दिन सीतापाइलामा चर्च रहेको एउटा भवनबाट धमाधम शव निकालिरहेको देख्दैखेरि भाउन्न भइसकेको थियो । गन्हाउन थालिसकेका शव, तिनका आफन्तको रुवावासीका दृष्यले मनभित्रैदेखि हुँडलेको थियो । २ हप्तादेखि कसैलाई नभनि चर्चमा प्रार्थनाका लागि पुगेका ब्यक्तिहरु पुरिएर मरेका थिए ।
केही महिना अघि मात्र विहे गरेकी उनकी जीवन संगिनीको विलौना देख्दै भक्कानो फुट्थ्यो । लाग्यो उनको दुख्ख पनि उस्तै ठुलो हो । बालाजुमा पुग्दा तीन चारवटा डोजर र स्काभेटर सहित उद्धारको काम शुरु भएको थियो । त्यहाँ २ वटा लज भत्किएकाले त्यहाँभित्र धेरैजना रहेको अनुमान गरिएको थियो । एकजना स्थानीय आएर भने घरभित्रबाट मलाई बचाउनुहोस् भनेर फोन गरेको साथीलाई बचाउन सकिएन । त्यति भनिसक्दा उनी भक्कानिइहाले । मन अमिलो भएर आयो । गोंगबुबाट फर्किदै गर्दा हाम्रो भ्यानलाई एकजना दाईले रोके । कुनै विपतकै कुरा होला भनेर हामीले रोक्यौं ।
मोटरसाइकलमा हुत्तिदै आएर उनले सुनाए मेरि श्रीमति घरभित्रै थुनिएकी छिन् । ३ दिन भइसक्यो प्रहरी सेना कसैले पनि ध्यानै दिंदैन । हिजोसम्म भित्रबाट बोलेको आवाज आइरहन्थ्यो तर अब त .......। उनले बाक्य पूरा गर्न सकेनन् । सकुन् पनि कसरी ? जसकी श्रीमति घरभित्र च्यापिएकी छन्, हिजोसम्म गुहार माग्दै थिइन् र अब आवाज सुनिन छोडिएको छ । उफ्फ्फ्फ् दिमाग त्यसै त्यसै बोधो भएजस्तो भयो । सोचें समस्या सवैका छन् । यस्तो विपतका बेलामा पिर चिन्ता र समस्या नभएको कोही हुँदैन रहेछ । त्यहि भएर पाँचदिनसम्म कोठामा जाँदै नगएर कार्यालयमै सुतेर हामी खटिइरहेका छौं निरन्तर ।
यी केही प्रतिनिधि घटना देखे, भोगे र सुनेपछि लाग्दैछ “भूकम्पबाट ज्यान गुमाउने त गै गए । घाइते भएका, ५/६ दिनसम्म थुनिएका र उनीहरुका आफन्त मात्र होइन, भत्केको घरले किचेर मार्न सक्ने जोखिमका  बेला पनि अस्थिपञ्जर जस्ता बनेका घरभित्र छिर्ने उद्धारकर्मी, वा भुईंचालो जाँदैछ सुरक्षित भएर बसौ भन्दै गर्दा आफै ३/४ तलामाथिको स्टुडियोमा बस्ने सञ्चारकर्मी सवैका दु:ख छन् । कुरा त दु:खको मात्रा कति छ भन्ने मात्र हो ।

खोज्याकी कन्न्या का घर भात खानु गयो
सबले भातु खाया रैछ मुइत भोकोइ रयो
धर्को मिलयको रैछ अट्ठाइस गुण मिल्या
ब्यौलो होइ झानौ भुनी कोट पैन्ट सिल्या
उइका गर्ह बलिया र्याभनु मुइलाई लैइ जिती दियो
लगा भुनी साडी दिया नाइ भुनी खिती दियो
बर्याोतिमाइ लै पैन्ट टि सर्ट लौन्या हु भुणिबरे
सब्बै गाली गद्दु पस्या तन कुरा सुणिबरे
सब्बैले करकाब गरी पैन्ट त खोलायो
पछ उइले फोन गरी बोयफ्रेन्ड बोलायो
उइको बोयफ्रेन्ड आया पछा तहल्का भैगयो
हीट मेरा सँग भुणि उइलाई लै लैगयो
सब्बै जना मिली जुली उइका ताडी पस्या
फेशन वलिका पछा लाग्द बेधडक फस्या
भयाकी बुढी छाडी बरे नयाँ खोज्जु गयो
तन सब कुरा सुनी बरे मुइत पागल भयो
ब्याका दिन बोयफ्रेन्ड सित कोइ केटी जन भाग्या
फेशनवली केटीका पछा कोइ केटा जन लाग्या
तै राणका कर्म धेकी २,४ ठेउका खाया
पूइ पछा त टाप कसी आफ्नै घर आया
मुइ एक्लोइ आयो धेकी बुढीले अङाल हाल्यो
बुढीको तती माया धेकी मुइलै त रुनु थाल्यो
मेरा आशु बग्या धेकी बुढीले आशु पुछ्या
इती निकी का पुलो भुणि मनुमनै सुच्या
तै दिन बठे हम दुबैका झगडा नाइ भया
हम दुई बुडा बुढी आब एक ठौर थाइ भया
बुढीले लेया चामल पकाई भात आब खुलो
सुर्ताले परानी सुक्यो आब त मोटिइ झुलो

मट्की बरे गइथेइ माइत नइत हेरे मुख
माइतै मुणी बसी र मुनु क्याइ मान्या है दुख
कन्न्या हेरी आइ ग यो भुनी तुइले लइ जान्या है
मुइ जसा मुर्कट्यालाई कि निको मान्या है
नया बुढी फेशनवाली तोइलाई कि टेरली
उन्या भया आसे राण बर्या्तु हेरली
तेरा चामल तुएइ राखु माइतै माइ खाइरए
जती गुन्छिइ दुखी गीत माइतै माइ गाइरए
माइत माइ तुइ रमाइ रैथे मुइ एक्लोइ छाडी
दिन्ज्या सम्म दाल भात खा नत खाए बाडी
मुइना दिन सम्म गाई पाल्या आजीलइ पाल्ल्या हु
गहना मेरा फर्काइ दिए नत मुद्दा हाल्ल्या हु